Yeni bir Tanpınar aranıyor: Orhan Pamuk talihini kaybetti

Posted by

Usta müellif ve eleştirmen Necip Tosun’un, “Ülkemizin mukadderatının ironik bir destanı” olarak nitelediği Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nün pek çok açıdan ayrıntılı analizi okurla buluştu. Ketebe Yayınları’nın ‘Keşif’ dizisinden “Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü-Bir Tahlil” ismiyle çıkan kitap, basıldığı günden bu yana geçirdiği süreçleri ayrıntılı bir analizle ele alıyor. Birinci baskısı 1961 yılında Remzi Kitabevi’nden çıkan Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nün yayın hakkı 1976 yılında Dergâh Yayınları’na geçmişti. Yayınevi, bine yakın nüshasının kapakları ve ön sayfaları değiştirilerek okuyucuya sunulduğunu açıkladı. Tosun kitabında, “Demek ki 1961 ilâ 1976 ortasında kitap neredeyse hiç satılmamış” diyerek anlatıyor bunu.

Peki ne olmuştu da kitap seksenlere kadar satılmamış, seksenden sonra ise Türk Edebiyatı’nın en değerli yapıtları ortasına girebilmişti? Hem sağ kısma hem de sol kesite muhakkak ölçüde yakınlığı olan muharrir, Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nde Doğu ve Batı ortasında sıkışıp kalan Türk toplumuna ve Cumhuriyet sisteminde yeni açılan kurumlara güçlü bir tenkit getirmişti. O devir sol sosyalist çizginin atakta olduğu bir periyottu. Lakin ideolojilerin tepe yaptığı bir devir olduğu için, Tanpınar üzere ortada duran müellifler sahiplenilmedi.

MÜŞTEREK ADRES OLDULAR

Dergâh Yayınları’na geçtikten sonra da uzun mühlet satmayan eser, ideolojik çatışmalar durulunca satmaya başladı. Seksenden sonra Tanpınar, Oğuz Atay ve Kemal Tahir’in keşfedildiğini söyleyen Necip Tosun’a bunun sebebini sorduğumuzda, şöyle yanıt verdi: “Alttan alta okurun belirlediği müşterek adres bunlar. Herkes bunlarda kendi ideolojisine uygun doğrular buldu. Tanpınar’ın Batı’ya karşı itirazı, ihtilal tenkitleri İslamcı kısmın güzeline gitti. Öte yandan da CHP milletvekiliydi, Cumhuriyet ideolojisini temellendirmesi solculara cazip geldi. Seksenden evvel siyasi atmosferin çok keskin olduğu periyotta, bu türlü ortada duran muharrirler her iki kesimde de ilgi görmedi. İdeolojilerin tepede olduğu periyottan sonra gideceğiniz bir yer, söyleyeceğiniz bir kelam kalmıyor. Ötekini merak ediyor, uzlaşma tabanı bulmaya çalışıyorsunuz. İdeolojik sertlikler azaldığı vakit, bu müşterek adresler öne çıkıyor.”

Orhan pamuk talihini kaybetti

Kendiliğinden gelişen müşterek adresler, Türk edebiyatının mihenk taşlarını oluşturdu bir halde. Saatleri Ayarlama Enstitüsü son kırk yılda üzerine en çok konuşulan yapıtlardan biri oldu. Teklifleri, itirazları ve vurguladığı meseleleri prestijiyle tesirini günümüzde de sürdürüyor. Müşterek adreslerin en kıymetli özelliğinin çok âlâ edebiyatçı olması gerektiğini söyleyen Necip Tosun, “Bu saydığımız isimlerin neredeyse ideolojilerini aşan bir edebi nitelikleri var. Ülkemizin günümüzde de müşterek müellif arayışına gerçek gideceğini düşünüyorum. Bunlardan biri Orhan Pamuk olabilirdi, fakat son çıkışlarıyla o talihini kaybetti. Meğer Tanpınar’la Oğuz Atay’ın durduğu yeri çok yeterli fark etmişti. Müellifliğini baştan buraya oturttu, başörtüsü aleyhinde konuşmadı, mütedeyyin çevrelerin sıkışmışlığını savundu. Her iki kısma sıcak gelen o müşterek adresi oynadı, lakin sonradan tutumu değişti. Bilhassa Kürtler ve Ermenilerle ilgili açıklamaları muhafazakâr çevreyi biraz ürküttü. Son romanı direkt seküler, laik, Cumhuriyet ideolojisinin birinci devirlerindeki üzere saldırgan bir yapıya dönüştü. Çok öfkeli, kendisine yakışmayan iletiler verdi. Hasebiyle o müşterek adresliğini kaybetti” diyor.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.